يارشان بشود و پستى گير آورند ، آن وقت همه‌ى تلاش و كوششان صرف حفظ موقعيت مىشود . اين گروه در واقع ظريف‌ترين ، گرگ‌بالان ديده‌ترين ، با روح‌ترين ، بذله‌گوترين ، خلاصه خوش مشرب‌ترين افراد مردم ايران هستند . هرجا كه مردم براى تفريح و سرگرمى دور هم جمع شوند ، به ويژه در بازار كه محل رفت و آمد آدم‌هاى بىكار است ، جمعى از ميرزاها نيز براى خود پاتوغ مخصوص دارند و محضرشان از همه شيرين‌تر است . البته مشروط بر اينكه اشتغالات ادارى براى تفريح و خوش‌گذرانى آنها وقتى باقى گذارد . يك روز با چشم خود صاحب منصبى را ديدم كه به همراه منشى خود به ارگ مىرفت . اين ميرزا چند طومار كاغذ را در دستمالى پيچيده و چهارگوشه‌ى آن را گره زده بود . محتويات اين دستمال دفتر و دستك محاسبات و بايگانى يك وزارتخانه را تشكيل مىداد . به عبارت ديگر قسمت عمده‌يى از كارهاى مملكتى در دستمال ميرزايى خلاصه شده و جا گرفته بود . از لحاظ جسمانى شايد ايرانىها در بين تمام ملل دنيا به نمونه‌ى زيبايى واقعى ، آن‌طور كه ما مفهوم اين كلمه را تعبير مىكنيم ، نزديك‌تر باشند . از لحاظ معنوى نيز سرعت درك و يادگيرى و قدرت حافظه‌ى اين ملت واقعا اعجاب‌آور است ، ولى ثبات رأى ندارند و به يادگيرى سريع اكتفا كرده ، كم‌تر درصدد غور و بررسى عميق‌تر برمىآيند . از لحاظ روحى و اخلاقى خصوصيات نياكان خود را پاك از دست داده‌اند . اين فرزندان ايرانيان خالص كه از كوچكى تير و كمان به دست گرفتن و سخن راست گفتن را قبل از هر چيز ديگر مىآموختند اكنون شايد از لحاظ روحيه‌ى ملى چنين تصور كنند كه از اين دو خصلت برجسته ، اولى در دوران ما بىفايده و دومى زايد و بىحاصل است . بسيارى از مردم به عمد دروغ مىگويند و دروغ‌نگفتن در مواقعى كه ادب و نزاكت ايجاب مىكند ، كار يك روستايى غير متمدن است . دروغ به قدرى متداول است كه حتى ضرب المثلى هم در اين مورد ساخته‌اند : « مىدانم كه دروغ مىگويى با وجود اين خوشم مىآيد » . شجاعت نيز صفت و خصلتى نيست كه ايرانيان امروز از آن برخوردار باشند . اهالى بعضى از شهرها - بيش‌تر از همه كاشان - به ترسويى شهره‌اند . به نحوى كه از دادن سرباز به قشون معاف شده‌اند . تعدد زوجات هنوز ميان مردهاى ايران رواج كامل دارد . ولى بعضى از فرقه‌ها آن را به شدت منع كرده‌اند . به غير از تعدد همسران قانونى كه قرآن آن را مجاز دانسته است ،